İklim krizi artık geleceğe dair bir senaryo değil, şirketlerin bugün verdiği kararların doğrudan sonucu. Enerji maliyetlerinden tedarik zincirine, regülasyonlardan yatırımcı beklentilerine kadar birçok başlıkta etkisini hissettiren bu kriz, kurumları kaçınılmaz olarak karbon ayak izi hesaplama sürecinin merkezine çekti.
Artık şirketlerin asıl problemi karbon ayak izini hesaplayıp hesaplamamak değil; ne kadar kapsamlı, ne kadar doğru ve ne kadar aksiyona dönük hesapladığı.
Bu rehberde, karbon ayak izi hesaplamaya yeni başlayan ya da bu süreci zaten yürüten kurumlar için; GHG Protocol’e uygun hesaplama metodolojisini, kurumsal karbon ayak izi yaklaşımını, karbon ayak izi raporu oluşturma sürecini, Kapsam 1-2-3 ayrımını, karbon ayak izini azaltma stratejilerini ele alıyoruz.
Karbon Ayak İzi Nedir?
Karbon ayak izi, bir kişinin, kurumun veya ürünün doğrudan ve dolaylı olarak atmosfere saldığı sera gazlarının toplamıdır. Bu emisyonlar karbondioksit eşdeğeri (CO₂e) cinsinden ölçülür and iklim değişikliğine katkıyı somutlaştırır.
Kurumsal karbon ayak izi ise bir şirketin tüm faaliyetleri boyunca yarattığı sera gazı emisyonlarını kapsar. Sadece fabrikadaki bacadan çıkan duman değil; satın aldığınız hammaddeden, çalışanlarınızın işe gelişine, ürünlerinizin müşteri tarafından kullanımına kadar uzanan geniş bir etki alanı söz konusudur.
Karbon Ayak İzi Neden Hesaplanmalı?
Regülasyon Baskısı Artıyor
Avrupa Birliği’nin Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi (CSRD), 2024’ten itibaren kademeli olarak yürürlüğe girdi. Türkiye’de faaliyet gösteren ve AB ile ticaret yapan şirketler için bu direktif doğrudan bağlayıcı hale geliyor. Ayrıca Türkiye’nin kendi iklim mevzuatı da hızla şekilleniyor: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın sera gazı izleme ve raporlama yükümlülükleri genişliyor.
Özellikle AB’ye ihracat yapan ağır sanayi sektörleri için CBAM, SKDM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması), emisyonların raporlanmasını bir zorunluluktan öte, doğrudan bir maliyet ve vergi kalemi haline getiriyor.”
Yatırımcı Beklentileri Değişiyor
ESG (Çevresel, Sosyal, Yönetişim) kriterleri artık yatırım kararlarının ayrılmaz parçası. Karbon ayak izini ölçmeyen ve azaltım planı sunmayan şirketler, hem finansman maliyeti hem de itibar açısından dezavantajlı konuma düşüyor.
Tedarik Zinciri Gereksinimleri
Küresel markalar, tedarikçilerinden karbon verisi talep ediyor. Scope 3 emisyonlarını raporlayamayan şirketler, değer zincirinden dışlanma riskiyle karşı karşıya.
Karbon Ayak İzi Nasıl Hesaplanır?
Kurumsal ölçekte karbon ayak izi hesaplama, yalnızca emisyon faktörlerinin bir araya getirilmesi değil; kapsam, veri kalitesi ve metodoloji bütünlüğü gerektiren teknik bir süreçtir. ESG ve sürdürülebilirlik ekipleri için bu sürecin temel amacı, karşılaştırılabilir, denetlenebilir ve aksiyona dönüşebilir bir emisyon envanteri oluşturmaktır.
Uluslararası kabul görmüş GHG Protocol Corporate Standard, karbon ayak izini üç ana kapsam altında ele alır ve hesaplama süreci bu yapıya göre kurgulanır.
Kapsamların Belirlenmesi (Scope 1, 2 ve 3)
Kapsam 1 (Doğrudan emisyonlar)
Şirketin sahip olduğu veya kontrol ettiği kaynaklardan doğrudan salınan emisyonlardır.
Örnekler:
- Tesis ve fabrikalardaki doğalgaz, fuel-oil, kömür yakımı
- Şirkete ait araç filosunun yakıt tüketimi
- Üretim süreçlerindeki kimyasal reaksiyonlar
- Soğutucu gazların (HFC, PFC) kaçakları
Veri Kaynakları: Fatura verileri, yakıt alım kayıtları, proses ölçümleri
Kapsam 2 (Dolaylı enerji emisyonları)
Satın alınan elektrik, ısı, buhar veya soğutmadan kaynaklanan emisyonlardır. Enerji üretimi şirket dışında gerçekleşse de, tüketim şirketin kontrolündedir.
Hesaplama Yöntemleri:
| Yöntem | Açıklama | Ne Zaman Kullanılır? |
| Lokasyon Bazlı | Şebeke ortalama emisyon faktörü | Varsayılan hesaplama |
| Piyasa Bazlı | Tedarikçiye özgü emisyon faktörü | Yeşil enerji sertifikaları, I-REC, PPA anlaşmaları varsa |
Example: Türkiye şebeke emisyon faktörü yaklaşık 0,45-0,50 kg CO₂e/kWh civarındadır. Yenilenebilir enerji sertifikası satın alan bir şirket, piyasa bazlı hesaplamada bu değeri düşürebilir.
Kapsam 3 (Diğer dolaylı emisyonlar)
Şirketin değer zinciri boyunca, kontrolü dışında oluşan tüm emisyonlardır. GHG Protocol, Kapsam 3’ü 15 kategoriye ayırır:
Yukarı Yönlü (Upstream) Kategoriler:
- Satın alınan mal ve hizmetler
- Sermaye malları
- Yakıt ve enerji ile ilgili faaliyetler (Kapsam 1-2 dışında)
- Yukarı yönlü taşımacılık ve dağıtım
- Operasyonlarda üretilen atık
- İş seyahatleri
- Çalışanların işe gidip gelişi
- Yukarı yönlü kiralanan varlıklar
Aşağı Yönlü (Downstream) Kategoriler:
- Aşağı yönlü taşımacılık ve dağıtım
- Satılan ürünlerin işlenmesi
- Satılan ürünlerin kullanımı
- Satılan ürünlerin ömür sonu işlemi
- Aşağı yönlü kiralanan varlıklar
- Franchise’lar
- Yatırımlar
Kapsam 3 Neden Bu Kadar Kritik?
Çoğu sektörde Kapsam 3 emisyonları, toplam karbon ayak izinin %70-90’ını oluşturur.
Bir otomotiv üreticisi düşünün: Fabrikadaki enerji tüketimi (Scope 1-2) toplam etkinin küçük bir kısmıyken, tedarikçilerden gelen çelik, plastik, elektronik bileşenler ve araçların kullanım ömrü boyunca yaktığı yakıt (Scope 3) asıl etkiyi yaratır.
Kapsam 3’ü dahil etmemenin sonuçları:
- Şirketin gerçek karbon profili yansıtılmaz
- Azaltım potansiyelinin büyük kısmı görünmez kalır
- SBTi (Science Based Targets initiative) hedefleri belirlenemez
- CSRD uyumu sağlanamaz
Karbon Ayak İzi Hesaplamada En Sık Yapılan Hatalar
Kurumsal şirketlerin büyük bir kısmı karbon ayak izi hesaplamaya başlamış olsa da, benzer hatalar tekrar ediyor:
1. Kapsam 3’ü Görmezden Gelmek
En yaygın hata, hesaplamayı Kapsam 1 ve 2 ile sınırlamaktır. Bu yaklaşım, buzdağının sadece görünen kısmını ölçmek gibidir.
2. Tahminlerle Geçiştirmek
Tedarik zinciri, lojistik, satın alma gibi verilere ulaşmak zor olabilir. Ancak “tahmin” kullanmak, raporun güvenilirliğini düşürür. Önemlilik (materiality) analizi yaparak önceliklendirmek, her şeyi tahmin etmekten iyidir.
3. Manuel Excel Tabloları
Yüzlerce tedarikçi, onlarca tesis, binlerce SKU içeren bir şirkette Excel ile hesaplama yapmak, hem hata riskini artırır hem de sürdürülebilir değildir. Her raporlama döneminde sıfırdan başlamak gerekir.
4. Hesaplamayı Raporla Karıştırmak
Karbon ayak izi raporu bir son nokta değil, başlangıçtır. Rapor var ama yol haritası yoksa, hesaplama amacına ulaşmamıştır.
5. Emisyon Faktörlerini Güncellememe
IPCC, IEA, DEFRA gibi kaynakların emisyon faktörleri her yıl güncellenir. Eski faktörlerle hesaplama, yıllar arası karşılaştırmayı anlamsız kılar.
👉 IEA 2025 Emisyon Faktörleri’ne göz atın.
Karbon Ayak İzi Hesaplama: Adım Adım Süreç
Adım #1: Organizasyonel Sınırları Belirleyin
İlk karar, hangi varlıkların hesaplamaya dahil edileceğidir. İki yaklaşım vardır:
- Finansal Kontrol: Şirketin mali tablolarına dahil olan tüm operasyonlar
- Operasyonel Kontrol: Şirketin operasyonel kararları aldığı tüm tesisler
Çoğu şirket operasyonel kontrol yaklaşımını tercih eder çünkü emisyon azaltımı üzerinde doğrudan etkiye sahip oldukları alanları kapsar.
Adım #2: Önemlilik Analizi Yapın (Kapsam 3 için)
15 Scope 3 kategorisinin hepsini aynı detayda hesaplamak pratik değildir. Önemlilik analizi ile şu soruları yanıtlayın:
- Hangi kategoriler toplam emisyonun büyük kısmını oluşturuyor?
- Hangi kategorilerde azaltım potansiyeli yüksek?
- Hangi kategoriler stratejik açıdan kritik?
Adım #3: Veri Toplayın
Birincil Veri: Doğrudan ölçüm ve kayıtlar (tercih edilir)
- Enerji faturaları
- Yakıt alım kayıtları
- Tedarikçi beyanları
İkincil Veri: Sektör ortalamaları ve tahminler
- Harcama bazlı hesaplamalar
- Sektör emisyon faktörleri
Veri kalitesi piramidi: Tedarikçi bazlı birincil veri > Aktivite verisi > Harcama bazlı tahmin
Yeni Nesil Standart: Çifte Önemlilik (Double Materiality)
2025 yılı itibarıyla, Avrupa Birliği’nin Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi (CSRD) ile birlikte “Önemlilik” kavramı yeni bir boyut kazandı. Artık sadece şirketin çevre üzerindeki etkisini değil, iklim değişikliğinin şirket üzerindeki etkisini de ölçmeniz bekleniyor:
- Çevresel Etki (Etki Önemliliği): Şirket faaliyetlerinizin doğa ve toplum üzerindeki doğrudan etkisi (örneğin; karbon emisyonlarınızın küresel ısınmaya katkısı).
- Finansal Etki (Finansal Önemlilik): İklim krizinin ve değişen regülasyonların şirketinizin finansal durumuna etkisi (örneğin; su kıtlığının üretim hattınızı durdurma riski veya karbon vergilerinin karlılığınıza etkisi).
Bu iki yönlü bakış açısı, sürdürülebilirlik raporunuzun sadece bir “iyilik belgesi” değil, aynı zamanda stratejik bir risk yönetimi aracı olmasını sağlar.
Adım 4: Emisyon Faktörlerini Seçin
Güvenilir kaynaklardan güncel emisyon faktörleri kullanın:
- GHG Protocol: Metodoloji ve rehberler
- IPCC: Bilimsel emisyon faktörleri
- IEA: Enerji sektörü faktörleri
- DEFRA: UK hükümet faktörleri (yaygın kullanılır)
- EPA: ABD faktörleri
Türkiye için TÜİK ve EPDK verileri de referans alınabilir.
Adım 5: Hesaplayın ve Doğrulayın
Temel formül: Emisyon = Aktivite Verisi × Emisyon Faktörü
Örnek: 100.000 kWh elektrik × 0,47 kg CO₂e/kWh = 47.000 kg CO₂e = 47 ton CO₂e
Hesaplama sonrası kontrol soruları:
- Sonuçlar sektör ortalamalarıyla tutarlı mı?
- Yıllar arası değişimler açıklanabilir mi?
- Veri boşlukları belgelenmiş mi?
Karbon Ayak İzi Raporu: Neyi Kapsamalı?
Etkili bir karbon ayak izi raporu şu bölümleri içermelidir:
1. Yönetici Özeti Toplam emisyonlar, kapsam dağılımı, önceki yılla karşılaştırma
2. Metodoloji Kullanılan standart, sınırlar, emisyon faktörleri, veri kalitesi değerlendirmesi
3. Emisyon Envanteri Kapsam 1, 2, 3 detaylı dökümü, kategori bazlı analiz
4. Trend Analizi Yıllar arası karşılaştırma, yoğunluk metrikleri (ton CO₂e/gelir, ton CO₂e/ürün)
5. Azaltım Hedefleri ve Yol Haritası Kısa, orta ve uzun vadeli hedefler, planlanan aksiyonlar
6. Doğrulama Beyanı (varsa) Üçüncü taraf doğrulama sonuçları
Karbon Ayak İzi Nasıl Azaltılır? Hesaplamadan Sonra Gelen Soru
Hesaplama, azaltım için ilk adımdır. Gerçek dönüşüm, veriye dayalı aksiyonlarla gelir.
Karbon ayak izini azaltmak, tek seferlik projelerle ya da sembolik adımlarla mümkün değil. Özellikle kurumsal ölçekte, azaltım ancak doğru veriyle ve süreklilikle sağlanabilir.
Kapsam 1 Azaltım Stratejileri
- Tesis ve araç filosunda elektrikleşme
- Proses optimizasyonu ile yakıt verimliliği
- Soğutucu gaz kaçaklarının tespiti ve giderimi
- Düşük karbonlu yakıtlara geçiş
Kapsam 2 Azaltım Stratejileri
- Enerji verimliliği projeleri (aydınlatma, HVAC, motorlar)
- Yenilenebilir enerji tedarik anlaşmaları (PPA)
- Çatı üstü güneş enerjisi yatırımları
- Yeşil enerji sertifikaları (I-REC)
👉Apollo ile hemen I-REC sertifikanızı almak için başvurun!
Kapsam 3 Azaltım Stratejileri
Scope 3 azaltımı, şirketin kontrol alanı dışına çıkmayı gerektirir:
- Tedarikçi yönetimi: Düşük karbonlu tedarikçi seçimi, tedarikçi katılım programları
- Ürün tasarımı: Yaşam döngüsü analizi ile düşük etkili ürün geliştirme
- Lojistik optimizasyonu: Rota planlaması, modal kaydırma (karayolundan demiryoluna)
- Çalışan katılımı: Uzaktan çalışma politikaları, sürdürülebilir ulaşım teşvikleri
Karbon Dengeleme (Offsetleme)
Azaltım stratejileri tek başına yeterli olmadığında, kaçınılmaz emisyonlar için karbon dengeleme devreye girer. Ancak dikkat edilmesi gereken noktalar var:
- Önce azalt, sonra dengele: Offsetting, azaltım çabalarının yerine geçmemeli. Öncelik her zaman emisyonları kaynağında azaltmak olmalı.
- Kaliteli projeler seçin: Gold Standard, Verra (VCS) gibi uluslararası standartlara sahip projeler tercih edilmeli.
- Ek’lik (additionality) kriteri: Proje, karbon finansmanı olmadan gerçekleşmeyecek miydi? Bu soru kritik.
- Türkiye’deki fırsatlar: Ormancılık, yenilenebilir enerji ve metan yakalama projeleri yerel offset seçenekleri sunuyor.
Apollo ile Karbon Ayak İzi Hesaplama ve Emisyon Yönetimi
Karbon ayak izi hesaplama, özellikle Scope 3 emisyonları devreye girdiğinde manuel yöntemlerle sürdürülebilir olmaktan çıkar. Yüzlerce veri kaynağı, binlerce SKU ve sürekli değişen emisyon faktörleri ile başa çıkmak, otomasyon gerektirir.
Apollo, kurumsal karbon ayak izi yönetimini uçtan uca ele alan bir Sustainability Intelligence Platform’dur (SIP).
Why Apollo?
Otomatik Hesaplama: Enerji verilerinizden Scope 1 ve 2 emisyonlarını global standartlara uygun şekilde otomatik hesaplar.
Scope 3 Entegrasyonu: Tedarik zinciri boyunca oluşan emisyonları izler, kategorize eder ve raporlar.
Benchmark ile Konumlandırma: Sektörünüzdeki en iyi uygulamalarla karşılaştırma yaparak gerçek potansiyelinizi görmenizi sağlar.
- Karbon ayak izinizi rakiplerinizle nasıl karşılaştırabilirsiniz? Detayları blogda okuyun.
Aksiyona Dönüşen Veri: Hesaplama, raporda kalan bir veri olmaktan çıkar; sürekli takip edilen, iyileştirme alanlarını gösteren dinamik bir sürece dönüşür.
Apollo’nun 3E yaklaşımı (Enerji-Ekonomi-Ekoloji), karbon azaltımının mali getirisini de görünür kılar. Çünkü sürdürülebilirlik, ancak ekonomik sürdürülebilirlikle birlikte mümkündür.
Kullanıcı dostu arayüzü ve mevcut altyapıya hızlıca entegre olması sayesinde ekipler sürece kolayca dahil olur; karbon ayak izi, raporda kalan bir veri olmaktan çıkıp sürekli takip edilen bir sürece dönüşür.
👉Uçtan uca karbon ayak izi yönetimi çözümleri için Apollo ile hemen request a demo.
